هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
53
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
[ سربندان ] نيم فرسخ كه از « جابان » دور شديم ، به ده « سربندان » « 1 » رسيديم ، كه قدرى از راه به كنار [ و ] در طرف دست چپ واقع است . آب فراوانى دارد . اراده كرديم كه شب [ را ] در آنجا بمانيم . شنيديم كه منزل فردا دور مىشود ، گذشتيم . [ آرو ] به « كاروانسراى آرو » ، « 2 » كه اسمى است بىمسمّى ، نه جاى كاروان است و نه « سرا » دارد ، وارد شديم . در زير دوپاره مسقف ، كه شايد مانع « باد » و « باران » شود ؛ و به جز آن دو سقف هم جائى ديگر نبود . لابد منزل كرديم . اتفاقا در آن شب « باران » گرفت . به انواع عذاب ، تا صبح به سر برديم . ما يحتاج قافله در آن منزل [ را ] از دهى كه يك فرسخ دور از آنجا [ و ] به جانب شمال است ، مىآورند . و مىگويند كه اين منزل صيادان آهو بوده ، حال منزلگاه شده [ است ] .
--> ( 1 ) . سربندان ( Sarbandan ) مركز دهستان « ابرشيوه » بخش مركزى شهرستان دماوند است كه در 80 كيلومترى جاده تهران - فيروزكوه و در سمت شمال آن واقع شده ، اما جاده قديم از ميان اين روستا كه 2250 متر از سطح دريا ارتفاع دارد ، عبور مىكرده است . داراى بافت معمارى سنتى خاصى است ، اما داراى استحكام و دوام زيادى نيست . در مركز روستا و در جهت شرقى - غربى آن كوچهاى وجود دارد كه كهنسالان ده آن را كوچه شاه عباسى يا شاهى مىنامند و اظهار مىكردند در همين كوچه رباط شاه عباسى وجود داشت كه از سنگ و ساروج ساخته شده بود و در 10 يا 15 مترى شرق آن بناى سنگ و ساروجى چاپارخانه قرار گرفته بود . از ديگر آثار تاريخى آن نارنج قلعه ( با سفال لعابدار دوره اسماعيليه ، تيمورى و صفوى ) است كه قدمت آن از قرون 3 و 4 هجرى تا اوايل قاجار تعيين گرديده است . ( آثار تاريخى دماوند ، 194 - 196 ؛ گيتاشناسى ايران ، 3 / 682 ) . در آبانماه 1385 ه ش . 618 خانوار و 2304 نفر جمعيت داشته است . ( 2 ) . آرو ( Aru ) روستايى است از توابع بخش مركزى شهرستان دماوند در دامنه جنوبى ارتفاعات البرز و در 3 كيلومترى جاده تهران - فيروزكوه و در موقعيت 35 درجه و 40 دقيقه و 5 ثانيه عرض جغرافيايى و در 52 درجه و 23 دقيقه و 6 / 54 ثانيه طول جغرافيايى و در ارتفاع 2363 مترى از سطح دريا واقع است و از روستاهاى آباد ، پر جمعيت و پوياى منطقه بهشمار مىرود . آثار تاريخى آن عبارت است از : كورقلاع يا گورقلاع در ضلع جنوب متمايل به شرق روستا ، كه طول آن 85 و عرض آن 85 متر است و احتمالا اهالى آبادى تا قبل از زنديه يا افشاريه در اين نقطه ساكن بودهاند و در سطح تپه سفالهايى از دورههاى سلجوقى ، تيمورى و صفوى مشاهده مىشود ؛ حمام تاريخى آرو در جنوب ده و در مظهر قديمى روستا كه داراى پلان نسبتا بزرگ و وسيع است و سقف آن داراى دو گنبد بزرگ و در سمت جنوب آن 5 گنبد كوچكتر است كه با توجه به شواهد و مدارك و مصالح به كار رفته و سبك و قوسهاى بنا متعلق به اواخر صفويه يا زنديه است . كاروانسراى آرو نيز ويران شده و امروزى اثرى از آن به چشم نمىخورد . در آبانماه 1385 ه ش . 304 خانوار و 1057 نفر جمعيت داشته است .